Het verzuim van de dood

“Deze roman zal menige schaterlach aan de lezer ontlokken”, aldus de inmiddels 83-jarige José Saramago over zijn laatste werk. Je moet het maar durven zeggen, zeker als de dood zelve de hoofdrol speelt in het betreffende boek. Bescheidenheid is de Portugese Nobellaureaat kennelijk vreemd, maar waarom zou-ie ook bescheiden zijn: Het verzuim van de dood is hilarisch en geniaal tegelijk, en brengt veel meer dan hier en daar een schaterlach teweeg.

De boeken van Saramago zijn overgelijkbaar, alleen al door de wijze van vertellen: aanduidingen van tijd en locatie ontbreken, evenals namen van personages, en ook de manier waarop zinnen en gesprekken aaneengeregen worden is uniek te noemen. Maar vooral de situaties waarin de verhalen van Saramago zich afspelen kennen geen gelijke: in De stad der blinden werd van het ene op het andere moment iedereen in een bepaalde stad blind, in De stad der zienden stemde 70% van de mensen bij de verkiezingen blanco, en in Het stenen vlot dreef het Iberisch schiereiland af van Europa.

Keer op keer toont Saramago hoe de menselijke machine vastloopt als je er één radertje van het vanzelfsprekende leven tussenuit haalt. Dat is in Het verzuim van de dood niet anders, al is het gegeven dat tot ontsporing leidt in dit geval wel erg extreem: er gaat van het ene op het andere moment niemand meer dood. De dood staakt. Terminale patiënten blijven balanceren op de rand van de dood maar krijgen het laatste zetje niet, en zwaargewonden blijven verminkt maar sterven niet aan hun verwondingen.

Zie dan als regering je bevolking maar eens onder controle te houden.

Aanvankelijk is iedereen blij met het eeuwige leven, maar al snel beginnen de uitvaart- en verzekeringsmaatschappijen te morren en zien ook de verzorgingstehuizen de nadelen van deze al te drastische vergrijzingsgolf. Wat dat betreft doen onze volksvertegenwoordigers van CDA en VVD er verstandig aan de ietwat gechargeerde gevolgen van een relatief kleine beroepsbevolking op zich te laten inwerken. Maar ook voor ieder ander is dit uitermate geestige boek een absolute aanrader must.

Compliment ook aan de vertaler (Maartje de Kort), want Saramago zal dan een aandeel hebben in de zwierige zinnen – het gecomponeerde fraaie Nederlands is overduidelijk niet slechts de vrucht van simpel vertaalwerk.